Câu bị động thường xuất hiện trong bài chọn đáp án, tìm lỗi sai, viết lại câu và đọc hiểu. Nhiều học sinh nhớ công thức nhưng vẫn nhầm khi chia “be” hoặc xác định tân ngữ. Muốn làm đúng, cần hiểu câu bị động nhấn mạnh đối tượng chịu tác động hay kết quả thay vì người thực hiện.

Công thức cốt lõi của câu bị động là:

S + be + V3/ed (+ by + O)

Trong đó, “be” phải được chia theo thì của câu chủ động, còn động từ chính luôn chuyển sang quá khứ phân từ V3/ed. Đây là nguyên tắc xuyên suốt trong toàn bộ hệ thống ngữ pháp Tiếng Anh ôn thi THPT.

Câu bị động là gì?

Câu chủ động tập trung vào người hoặc vật thực hiện hành động. Câu bị động tập trung vào người hoặc vật nhận tác động của hành động đó.

• Chủ động: The students completed the project.
• Bị động: The project was completed by the students.

Khi chuyển sang bị động, tân ngữ “the project” trở thành chủ ngữ mới; “completed” đổi thành “was completed”; chủ ngữ cũ có thể đặt sau “by”.

Động từ phải có tân ngữ chịu tác động. Các nội động từ như arrive, sleep, happen, die hoặc exist thường không tạo được câu bị động.

Công thức câu bị động theo từng thì

Bảng dưới đây tổng hợp công thức thường gặp. Ký hiệu S là chủ ngữ mới của câu bị động và V3/ed là dạng quá khứ phân từ của động từ chính.

Điểm cần nhớ là “be” mang dấu hiệu về thì, còn động từ chính luôn giữ dạng V3/ed. So sánh các cặp sau:

• Hiện tại đơn: People use this software every day. → This software is used every day.
• Hiện tại tiếp diễn: The team is testing the application. → The application is being tested.
• Hiện tại hoàn thành: They have fixed the problem. → The problem has been fixed.
• Quá khứ đơn: The company launched the product. → The product was launched.
• Quá khứ tiếp diễn: Engineers were checking the server. → The server was being checked.

Xem thêm: Tài liệu ôn thi THPT môn Tiếng Anh theo từng chuyên đề

Quá khứ hoàn thành dùng “had been + V3/ed”: The documents had been prepared before the meeting. Tương lai đơn dùng “will be + V3/ed”, còn tương lai hoàn thành dùng “will have been + V3/ed”. Chú ý “by the students” chỉ tác nhân, trong khi “by June” chỉ thời hạn.

Với can, could, may, might, must hoặc should, dùng “modal + be + V3/ed”: The assignment must be submitted on time. Dạng hoàn thành là “modal + have been + V3/ed”: The message may have been deleted.

Cách chuyển câu chủ động sang bị động trong 5 bước

1. Xác định S–V–O và thì của câu. Ví dụ: The developer / designed / this website.
2. Đưa tân ngữ lên đầu: This website… Nếu là đại từ, đổi me → I, him → he, her → she, us → we, them → they.
3. Chia “be” theo thì và chủ ngữ mới. “Designed” là quá khứ đơn, “this website” số ít nên dùng was.
4. Đưa động từ chính về V3/ed: design → designed; write → written; choose → chosen.
5. Thêm tác nhân khi cần: This website was designed by the developer.

Nếu tác nhân không quan trọng, có thể bỏ cụm “by the developer”. Người học nên kết hợp bảng trên với công thức Tiếng Anh lớp 12 để nhận diện đúng thì trước khi chuyển câu.

5 bước chuyển câu chủ động sang bị động

Xem thêm: Cấu trúc đề thi THPT môn Tiếng Anh và các dạng ngữ pháp

Các dạng câu bị động đặc biệt

Câu có hai tân ngữ

Các động từ give, send, show, tell hoặc offer có thể có tân ngữ chỉ người và chỉ vật nên thường có hai cách chuyển.

• Active: The teacher gave us useful materials.
• Passive 1: We were given useful materials by the teacher.
• Passive 2: Useful materials were given to us by the teacher.

Khi đưa vật lên đầu, thường cần “to” hoặc “for” trước tân ngữ chỉ người.

Câu với động từ tường thuật

Với say, believe, think, report, expect hoặc know, có hai mẫu phổ biến:

• People say that the program is effective.
• It is said that the program is effective.
• The program is said to be effective.

Nếu hành động xảy ra trước, dùng “to have + V3/ed”: He is believed to have left.

Câu hỏi bị động

Đưa động từ “be” hoặc động từ khuyết thiếu lên trước chủ ngữ:

• Did they repair the computer? → Was the computer repaired?
• When will they announce the result? → When will the result be announced?

Động từ có giới từ hoặc cụm động từ

Giới từ phải được giữ lại sau động từ:

• They looked after the child carefully.
• The child was looked after carefully.

Cấu trúc have/get something done

“Have/get + vật + V3/ed” diễn tả việc chủ ngữ nhờ, thuê hoặc sắp xếp để người khác làm việc gì.

• I had my laptop repaired.
• She is getting her hair cut.

Hai cấu trúc này không nhất thiết cho biết người trực tiếp thực hiện.

Khi nào cần dùng “by + tác nhân”?

Có thể bỏ tác nhân khi người thực hiện không rõ, không quan trọng, đã quá hiển nhiên hoặc mang tính chung chung.

• My wallet was stolen: không biết kẻ lấy ví.
• The suspect was arrested: tác nhân dễ suy ra.
• English is spoken worldwide: người nói mang tính chung chung.

Nên giữ “by + tác nhân” khi người thực hiện là thông tin quan trọng: Hamlet was written by William Shakespeare.

Những lỗi thường gặp khi làm câu bị động

• Quên động từ “be”: Viết “The report completed” thay vì “The report was completed”.
• Chia “be” sai thì: Câu chủ động hiện tại hoàn thành phải chuyển thành have/has been + V3/ed, không phải is/are + V3/ed.
• Dùng V2 thay cho V3: Với động từ bất quy tắc, “wrote” phải chuyển thành “written”, “took” thành “taken”.
• Dùng bị động với nội động từ: Không viết “The accident was happened” vì happen không nhận tân ngữ trực tiếp.
• Sai đại từ sau “by”: Phải dùng by him, by her, by us hoặc by them, không dùng by he hay by they.
• Máy móc tạo dạng quá dài: “will have been being repaired” có thể đúng về cấu trúc nhưng rất khó đọc. Trong thực tế, nên đổi cách diễn đạt để câu tự nhiên hơn.

Xem thêm: 30 đề thi thử THPT môn Tiếng Anh để luyện câu bị động

Cách luyện câu bị động hiệu quả

Hãy học chắc động từ bất quy tắc, luyện theo từng nhóm thì rồi mới làm đề tổng hợp. Khi làm bài, gạch chân động từ, khoanh tân ngữ và ghi nhanh “be + V3”. Với câu sai, lập nhật ký để biết mình thường nhầm ở nhận diện thì, chia “be”, chọn V3 hay xử lý đại từ.

Kết luận

Muốn nắm vững câu bị động, hãy nhớ: tân ngữ của câu chủ động trở thành chủ ngữ mới, “be” mang thì và động từ chính luôn ở V3/ed. Khi xác định đúng S–V–O và thì, các dạng câu đều có thể xử lý theo cùng một quy trình.

Câu hỏi thường gặp

Công thức chung của câu bị động là gì?

Công thức chung là S + be + V3/ed (+ by + O). Động từ “be” được chia theo thì và chủ ngữ mới, còn động từ chính luôn dùng quá khứ phân từ.

Động từ nào không chuyển được sang câu bị động?

Các nội động từ không có tân ngữ trực tiếp như happen, arrive, sleep, die hoặc exist thường không thể chuyển sang bị động.

Khi nào được bỏ “by + tác nhân”?

Có thể bỏ khi người thực hiện không rõ, không quan trọng, dễ suy ra hoặc mang nghĩa chung chung. Chỉ giữ lại khi tác nhân là thông tin cần nhấn mạnh.

Câu bị động hiện tại hoàn thành có công thức nào?

Công thức là S + have/has been + V3/ed. Ví dụ: The documents have been checked carefully.