Học lập trình nên chú ý điều gì?

1. Danh mục

   Toggle

   Góc nhìn về ngành lập trình tại Việt Nam

2019, thời điểm bài viết này ra đời thì thuật ngữ ngành lập trình đã không còn quá xa lạ với thị trường lao động tại Việt Nam. Nhờ những đặc tính nhanh nhạy trong học thuật, chăm chỉ & chịu khó tìm tòi, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia gia công & xuất khẩu phần mềm hàng đầu trên thế giới, là điểm đến hấp dẫn trong công cuộc chuyển hướng tìm kiếm nhân công giá rẻ từ các thị trường Ấn Độ, Trung Quốc, Mỹ…trong bối cảnh các quốc gia này có những tiêu chuẩn khắt khe hơn đối với người lao động, hoặc bản thân họ đã có hướng đi riêng vững chắc sau nhiều năm “làm thuê” tích lũy kinh nghiệm. Hơn thế nữa, công nghệ là mũi nhọn chủ đạo được nhà nước Việt Nam lựa chọn để xóa nhòa khoảng cách phát triển với các quốc gia khác, là phương thức không cần quá nhiều sự đầu tư & tích lũy về phát triển kinh tế, là ngành mà nhân lực chiếm vai trò chủ đạo – thứ nước ta sẵn có với độ tuổi vàng lao động chiếm tỷ trọng lớn.
Hàng loạt các thông tin & báo cáo về ngành công nghệ thông tin nói chung & lập trình nói riêng được truyền thông rộng rãi & đều đặn trên các phương tiện đại chúng với các tiêu đề hấp dẫn: “nhân lực thiếu hụt ngành công nghệ thông tin”, “cung không đủ cầu”, “ngành tăng trưởng với tốc độ phi mã”…kéo theo nhận thức & định hướng lựa chọn lĩnh vực của thế hệ trẻ sau lộ trình 12 năm đèn sách, mục tiêu chính là học có việc làm luôn, tránh hiện tượng cử nhân xe ôm hay giấu bằng giỏi xin làm công nhân của “anh chị” khóa trước.
Phải thừa nhận rằng các công ty hàng đầu trong lĩnh vực như FPT Software, CMC, Tinh Vân…đều tăng trưởng phi mã về mặt nhân sự vì nhu cầu dự án rất lớn, sẵn sàng tuyển dụng không bằng cấp, chọn tay nghề là yếu tố chủ đạo thậm chí đào tạo lại (fresher) có trả lương để chuẩn hóa đầu vào nhân sự. Các doanh nghiệp khác từ nhỏ đến lớn đều cần có lập trình viên, từ các phần mềm quản trị, website/ứng dụng phục vụ chính nhu cầu của công ty.
Xu thế là vậy, thị trường là có, đầu ra tốt nhưng để vững bước với nghề cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, dưới đây là một số lời khuyên cho bạn:

2. Lựa chọn một chương trình học uy tín, bài bản & đủ dài

  Chính vì xu thế của thị trường tuyển dụng lao động, các đơn vị đào tạo ngành công nghệ thông tin nói chung & lập trình nói riêng cũng mọc lên như nấm sau mưa, với đủ các chương trình khác nhau phục vụ nhiều loại đối tượng. Đầu tiên là hệ cao đẳng, đại học chính quy, trường nào có thâm niên đào tạo công nghệ thông tin thì mở thêm nhiều mã ngành, những trường chưa có lịch sử đào tạo cũng đăng ký mở thêm chuyên ngành. Rồi đến những chương trình đào tạo nghề 2 năm, bằng cấp được công nhận có, chứng chỉ tự trao cũng có…, nếu mà kể đến những khóa học ngắn hạn thì nhiều vô cùng tận.
Giữa mớ bòng bong, người học cần nhận thức rõ rằng có học bài bản thì nền tảng mới vững chắc, mới tiến được xa & thuận lợi phát triển sau này. Các khóa học ngắn hạn sẽ tốt nếu bạn đã vững chuyên môn căn bản, cần bổ sung thêm một mảng kiến thức nào khác, đừng vội tin vào những cam kết về tương lai tươi sáng, du học thật tốt khóa ngắn hạn thì cũng chỉ giúp bạn ăn xổi được một thời gian ngắn, con đường đi này không bền vững. Người học lập trình trước tiên không nên quá chú trọng vào ngôn ngữ lập trình, đó chỉ là phương tiện thực thi công việc, cần hiểu được tổng thể các bước giải quyết một bài toán cũng như tư duy xử về thuật toán, một chương trình đào tạo tốt cần bao gồm những môn học này.
Thời lượng học 2-3 năm chuyên ngành sẽ đảm bảo hàm lượng kiến thức đủ dày, trong đó bạn đã làm chủ được 1-2 ngôn ngữ lập trình, tự tin làm việc & hiểu đầy đủ về ngành. Trong tương lai việc muốn chuyển hướng sang một ngôn ngữ lập trình khác hoặc bổ sung kiến thức mới cũng diễn ra dễ dàng hơn.
Người học cũng nên chọn những đơn vị đào tạo có uy tín, thâm niên trong lĩnh vực, họ có khả năng cung cấp một giáo trình bài bản cùng đội ngũ giảng viên chất lượng.

3. Tiếng Anh

Ở đây tôi sẽ không bàn đến tầm quan trọng của tiếng Anh ở góc độ chung, điều mà các bạn đều đã nhận thức được. Đối với lập trình, tiếng Anh được xem là bắt buộc với việc sử dụng ngôn ngữ lập trình cũng như các thuật ngữ của ngành. Những tài liệu chất lượng hay cộng đồng uy tín đều sử dụng tiếng Anh, với một ngành yêu cầu tính tự học cao thì việc không biết tiếng Anh sẽ giới hạn chính bản thân người học khi tiếp cận với những công nghệ/kiến thức mới.
Hơn nữa, Việt Nam nổi lên là một quốc gia thiên về gia công phần mềm xuất khẩu trong khi tỷ lệ phục vụ trong nước còn khá thấp, để hướng đến mục tiêu làm việc với đối tác nước ngoài, hưởng mức thù lao tốt hơn hoặc thậm chí apply vào các công ty quốc tế, tiếng Anh chính là rào cản duy nhất đối với nhân sự Việt Nam. Một kỹ sư phần mềm với trình độ thấp hơn nhưng thực tế được hưởng chế độ tốt hơn nhiều chỉ vì khả năng tiếng Anh là một sự thật đáng tiếc đối với lập trình viên nước ta.

4. Bằng cấp

Có thể nhiều bạn cho rằng bằng cấp là thứ không cần thiết với ngành này, thậm chí cả những doanh nghiệp tuyển dụng, nhưng như thế chính là bạn đã tự đóng sập cánh của tương lai của mình. Bằng cấp không chỉ là minh chứng cho một giáo trình đào tạo chính quy bài bản mà còn là nền tảng để bạn theo học tiếp ở những cấp độ cao hơn. Bằng cấp uy tín cũng phần nào thể hiện năng lực của nhân sự khi đi xin việc. Những bạn mới đi làm 1-3 năm sẽ khó nhận thức rõ ràng về vấn đề này, khi thu nhập & công việc mới là mục tiêu hàng đầu, tuy nhiên khi công tác càng lâu, nhiều người dần nhận thức được tầm quan trọng của “tờ giấy bằng”, nhưng họ đã ở trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác, khó có điều kiện hoàn thiện mong muốn này.
Lời khuyên là nếu đã mất thời gian học, hãy lựa chọn đơn vị cấp bằng chính quy, ít nhất là có giá trị tại Việt Nam, được quốc tế công nhận thì càng tốt.