Hệ sinh thái lớp 12 là gì? Công thức, lý thuyết và bài tập 

Hệ sinh thái lớp 12 là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình Sinh học THPT. Vì vậy để đạt điểm cao trong kỳ thi THPT Quốc Gia môn Sinh học các bạn học sinh cần nắm chắc lý thuyết sinh thái học lớp 12. Trong bài viết dưới đây, BTEC FPT đã tổng hợp lại kiến thức trọng tâm và “bí kíp” ôn tập hiệu quả chuyên đề này để chia sẻ đến các bạn học sinh. 

Hệ sinh thái là gì

Hệ sinh thái là gì 

Hệ sinh thái là một cộng đồng sinh vật tương tác lẫn nhau và với môi trường sống của chúng trong một khu vực địa lý nhất định. Hệ sinh thái bao gồm các thành phần sinh vật (tức là các quần xã sinh vật) và phi sinh vật (như khí hậu, đất, nước).

Có hai loại hệ sinh thái chính:

• Hệ sinh thái tự nhiên: Ví dụ như rừng, đồng cỏ, sa mạc, đại dương, v.v.
• Hệ sinh thái nhân tạo: Ví dụ như ruộng lúa, ao nuôi cá, vườn nhà, v.v.

Lý thuyết hệ sinh thái 12

1. Thành phần của hệ sinh thái

Quần xã sinh vật:

• Sinh vật sản xuất (tự dưỡng): Ví dụ như thực vật quang hợp.
• Sinh vật tiêu thụ (dị dưỡng): Ví dụ như động vật ăn cỏ, động vật ăn thịt.
• Vi sinh vật: Ví dụ như vi khuẩn, nấm.

Môi trường sống:

• Khí hậu: Nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm,...
• Đất: Thành phần, độ phì nhiêu,...
• Nước: Chất lượng, độ sâu,...

2. Các thành phần cấu trúc của hệ sinh thái

Thành phần cấu trúc của hệ sinh thái bao gồm: 

• Thành phần vô sinh: 

• Các chất vô cơ: nước, dioxit cacbon, oxi, nitơ, photpho…
• Các chất hữu cơ: protein, gluxit, vitamin, hoocmon…
• Các yếu tố khí hậu: ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, khí áp…

• Thành phần hữu sinh: 

• Sinh vật sản xuất: đó là những loài sinh vật có khả năng quang hợp và hóa tổng hợp, tạo nên nguồn thức ăn cho mình và để nuôi các loài sinh vật dị dưỡng. 
• Sinh vật tiêu thụ: gồm các loài động vật ăn thực vật, sau là những loài động vật ăn thịt.
• Sinh vật phân hủy: nhóm này gồm các vi sinh vật sống dựa vào sự phân hủy các chất hữu cơ có sẵn. Chúng tham gia vào việc phân giải vật chất để trả lại cho môi trường những chất ban đầu. 

3. Các kiểu hệ sinh thái 

Hệ sinh thái tự nhiên: 

• Các hệ sinh thái trên cạn: Các hệ sinh thái trên cạn chủ yếu gồm hệ sinh thái rừng nhiệt đới, sa mạc và hoang mạc, sa van đồng cỏ, thảo nguyên, rừng lá rộng ôn đới. 

• Các hệ sinh thái dưới nước: 

• Các hệ sinh thái nước mặn (bao gồm cả vùng nước lợ), điển hình ở vùng ven biển là các vùng ngập mặn, cỏ biển, rạn san hô và hệ sinh thái vùng biển khơi. 
• Các hệ sinh thái nước ngọt được chia ra thành các hệ sinh thái nước đứng (ao, hồ,...) và hệ sinh thái nước chảy (sông, suối). 

Các hệ sinh thái nhân tạo: Đồng ruộng, hồ nước, rừng thông, thành phố… đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống con người.

4. Mối quan hệ trong hệ sinh thái

Mối quan hệ giữa các sinh vật:

• Cạnh tranh: Ví dụ như cạnh tranh thức ăn, nơi ở.
• Cộng sinh: Ví dụ như cộng sinh giữa vi sinh vật và rễ cây.
• Ký sinh: Ví dụ như ký sinh trùng sống trên cơ thể vật chủ.

Mối quan hệ giữa sinh vật và môi trường sống:

• Sinh vật thích nghi với môi trường sống: Ví dụ như cây sa mạc có khả năng chịu hạn.
• Môi trường sống ảnh hưởng đến sự phát triển của sinh vật: Ví dụ như nhiệt độ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây.

5. Chức năng của hệ sinh thái

• Cung cấp thức ăn và nước uống: Hệ sinh thái cung cấp thức ăn và nước uống cho con người và các loài sinh vật khác.
• Điều hòa khí hậu: Hệ sinh thái giúp điều hòa khí hậu, ví dụ như hấp thụ CO2 và giải phóng O2.
• Làm sạch môi trường: Hệ sinh thái giúp làm sạch môi trường, ví dụ như phân hủy chất thải và lọc nước.
• Bảo tồn đa dạng sinh học: Hệ sinh thái là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật khác nhau.

6. Vai trò của con người trong hệ sinh thái

• Con người là một phần của hệ sinh thái, có ảnh hưởng đến hệ sinh thái (như khai thác tài nguyên, ô nhiễm môi trường) và hệ sinh thái cũng có ảnh hưởng đến con người (như cung cấp thức ăn, điều hòa khí hậu).
• Con người cần bảo vệ hệ sinh thái để đảm bảo sự sống trên Trái Đất.

Sơ đồ tư duy hệ sinh thái lớp 12

Sơ đồ tư duy hệ sinh thái lớp 12

Kinh nghiệm làm bài tập hệ sinh thái lớp 12

1. Nắm chắc lý thuyết cơ bản

Hệ sinh thái lớp 12 là chuyên đề chiếm phần lớn lý thuyết vì vậy các bạn học sinh cần nắm chắc lý thuyết hệ sinh thái lớp 12, hiểu được cách hệ sinh thái hoạt động trong đời sống của chúng ta và vai trò của chúng. 

Để ghi nhớ kiến thức nhanh chóng, hiệu quả các bạn học sinh có thể tự hệ thống lại kiến thức bằng sơ đồ tư duy cá nhân sau mỗi bài học. 

2. Luyện tập thường xuyên

Các bạn học sinh nên làm nhiều dạng bài tập khác nhau, bao gồm cả bài tập trắc nghiệm và bài tập tự luận theo mức độ từ dễ đến khó. Việc luyện tập thường xuyên giúp các bạn làm quen với các dạng câu hỏi và phương pháp giải, từ đó nâng cao kỹ năng và điểm số. 

Bên cạnh đó, các bạn học sinh cần chú ý chọn những nguồn tài liệu tham khảo uy tín, bám sát đề thi THPT Quốc Gia. Có rất nhiều nguồn tài liệu uy tín các bạn có thể tham khảo để luyện giải bài tập như sách giáo khoa, sách bài tập và các loại sách tham khảo được xuất bản bởi Bộ giáo dục và đào tạo, Đại học Quốc Gia Hà Nội,…

Kinh nghiệm làm bài tập hệ sinh thái lớp 12

Hy vọng với những kinh nghiệm mà chúng mình đã chia sẻ trên đây sẽ giúp các bạn học sinh có quá trình học tập và ôn thi hiệu quả. BTEC FPT chúc bạn thành công trên con đường học tập.